روستای تیل

تیل از روستاهای آذربایجان شرقی،،شهرستان شبستر واز توابع بخش  تسوج است که در دهستان گونی غربی واقع شده است.

تیل در لغت به معنای خال و نقطه است ودرزبان سومری به معنای حیات بخش می‌باشد که با عنایت به اسم کوه میشو که آن نیز از کلمه ی سومری میشو به معنی کوه گرفته شده است.زیاد دور از واقعیت نخواهد بود.ودلیل این نام

 گذاری ستودن حمدالله مستوفی در کتاب نزهه القلوب در قرن هشتم هجری،در باب فراوانی نعمت در این منطقه است(میوه وغله،انگورو...)

تیل در زمره ی آبادترین روستاهای منطقه ی گونی غربی و مرکز آن است و قدمت تاریخی آن به ماقبل اسلام می‌رسد.زلزله های مختلف باعث شده سه بار موقعیت مکانی روستا عوض شود واز دوران قبل از اسلام آثاری در خانه های ویرانه وقبرستان(گوران)،گاین قیه،کافر فیه به جا مانده است.

این روستا با جمعیت ۳۳۰۳ نفر در شرق جاده ی ترانزیت تبریزارومیه بوده ودر نزدیکی خط آهن تبریزترکیه قرار دارد و به لحاظ موقعیت ارتباطی دارای دسترسی آسان است.

روستای تیل در ۳۴ کیلومتری شمال غرب شبسترو۱۸کیلومتری جنوب شرق تسوج و۱۵کیلومتری شمال بندر شرفخانه قرار گرفته است  چیه لحاظ نزدیکی به جاذبه های طبیعی نیز از شمال به کوههای میشو واز جنوب به دریاچه ی ارومیه منتهی میشود.

از مکان‌های گردشی تفریحی این روستا می‌توان آوازان، چشمه دریل، زَردَ دَلیهی، شورگول (سد تیل)، لوه کهریزی، پاشاسوودی، گوورچین داشی، قرخ آیاغ، گلین قیه، جنگی گول، ین کهریز، زیوه، شابادن، تیح لیح و قره داشلی را نام برد و در منطقه ی نرسیده به درزن منطقه ای به نام شاهباز داغلاری و حور قبرستانی و زیارت دمه قاباغی قرار دارند که گردشگاه های طبیعی و بسیار دیدنی و جذاب هستند.

اکثر مردم در این روستا به کشاورزی و دامداری و دامپروری مشغول هستند.از جمله محصولات این روستا میتوان به انواع بادام ها،،گردو،زردالو ،البالو،و....اشاره کرد.

زرشک سیاه که موطن اصلی  آن روستای تیل میباشد،دارای ارزش اقتصادی و دارویی زیادی می‌باشد.

تیل دارای جاذبه های گردشگری فراوان دیگری هم هست که شامل قنات وکهریر های مختلف که معروف ترین آنها کهریز دریل  که آب  معدنی محسوب میشود و افراد زیادی برای استفاده از این ای به این منطقه می آیند ودر بالادست روستا  در مسیر دره زن قرار دارد.این آب معدنی در مسیل قرار دارد.

باغات میوه وکوه های میشو و نزدیکی به دریاچه ی ارومیه تیل را به منطقه ای ناب برای گردشگری تبدیل کرده است.

تیل جزو مناطق کوهستانی وجلگه ای محسوب میشود  وبه دلیل عرض جغرافیایی بالای شهرستان شبستر،اختلاف ۱۳ درجه ای در زاویه تابش آفتاب با قسمت های جنوبی ایران دارد و دارای اب و هوای خشک و نیمه سرد قرار گرفته است.

این روستا از سمت شمال مشرف به رشته  کوههای میشو واز سمت جنوب  و جنوب غرب به دریاچه ارومیه وبندر شرفخانه است.

به نقل از صفحه ی ۱۶۱ کتاب جغرافیای سیاسی و نظامی ایران ،اثر مسعود کیهان در سال ۱۳۱۱،تعداد ۶۰۰خانوار  در روستای تیل سکونت داشته اند که جمعیتی بالغ بر ۲۱۰۰نفر را شامل می‌شد.به نقل از کتاب فرهنگ ارونق وانزاب درسال۱۳۲۴به ۲۶۸۰نفر افزایش یافته و همزمان اولین مدرسه در این روستا تاسیس گردیده است.مولانا محمد تیلی عارف نامدار قرن هشتم آذربایجان که در دربار هولاکو خان  نیز بوده از مفاخر این روستا محسوب میشود.

مقبره پیر 

از دیگر جاذبه های این روستا میتوان به   منطقه ی بیگه خاتون در پایین دست سد تیل  و شرق روستا اشاره کرد که در بالای ثپه قراردارد و متعلق به یک شخصیت  مذهبی بوده و در میان مردم از احترام خاصی برخوردار است و به «پیر » معروف است. در پائین تپه دو چشمه آب وجود دارد که یکی آب شیرین و دیگری آب شور می باشد .

 مقبره ی سید حسین کوه کمری:

 از نوادگان سیدالساجدین حضرت امام زین العابدین(ع) در قبرستان بالا در شمال غرب تیل قرار دارد.این بزرگوار حدود سیصد سال پیش از منطقه قره داغ اهر ارسباران همراه خانواده  و پدرشان به این منطقه مهاجرت کرده ودر اینجا سکنی گزیده اند.اکثر مردم روستاهای منطقه و شهرهای اطراف برای عرض ادب وزیارت این بزرگوار به این بقعه متبرک می آیند.

در ه زن

از نقاط اولیه که روستا  قبلاً در آنجا بوده و در ورودی کوه میشو قرار دارد.دره زن دارای چشمه های جوشان وگوارایی می‌باشد ودر دو طرف این دره ی زیبا گلین قیه(قلعه عروس)وکافیر قیه

(قلعه‌ی کافران) نمایان است .در چند سال اخیر به دلیل سیلاب وفرسایش خاک دیواره های خانه های قدیمی ولوله های سفالی انتقال آب نمایان شده است.

رودخانه ی دایمی وفصلی کوه های میشو در این دره به هم می‌رسند.ودارای چندین غار دست کند می‌باشد که برای نگهداری احشام واسکان موقت چوپانان استفاده میشود.وجود آب در این منطقه باعث ایجاد طبیعت زیبا و پر از تنوع گونه های گیاهی شده است و سابقه ی آن به دوره ی ما قبل اسلام بر میگردد.

 کوه میشو:

بالاترین قله در دهستان گونی غربی کوه میشو با ارتفاع ۳۲۰۰ متر ارتفاع از سطح دریا می‌باشد.این کوه دارای رودخانه های دایمی وفصلی  وچشمه های معروفی همچون قوم چشمه می‌باشد.وجود پوشش گیاهی بینظیر شامل گیاهان دارویی وسبزی های معطر  وحشی،،گلهای رنگارنگ با عطر فوق العاده طبیعت جذابی برای این کوهها پدید آورده است. غارهای طبیعی در دل این کوه  وجود دارندکه اصلی ترین آن در محل زرده چانگل قراردارد واین غار به تالارهای بزرگ وعمیق آب منتهی میشود که در حال حاضر به دلیل بخارشدید آب ومشکل بودن تنفس کسی موفق به کشف انتهای آن نشده است.

  آبشار آوازان:

یکی از جاذبه های زیبای کوه های میشو آبشار آوازان می‌باشد .افسانه ای در باره ی این آبشار وجود دارد که مربوط به رد پای اسب کوراوغلی می‌باشد که هنگام عبور از یک سمت دره به سوی دیگرآن بر روی صخره  به جا مانده است.زیبایی آبشار وطبیعت وحشی اطراف آن وپوشش گیاهی متنوع هرساله گردشگران زیادی را به این منطقه میکشاند.

گلین قیه :

افسانه ای قدیمی که برای صخره های گلین قیه وکافیر قیه  گفته شده این است که در زمان های دور در درزن مردم در حال انجام مراسم عروسی بودند که خبر حمله ی راهزنان در بین مردم ایجاد رعب و وحشت میکند و عروس نگون بخت به خاطر این که دست راهزنان به آنها نرسد دست به دعا برمیدارد و از خداوند میخواهد که راهزنان را در محل فعلی کافیر قیه و خودش و مردمانش را در محل گلین قیه تبدیل به سنگ کند.

در پایین دست دره زن گورستان قدیمی وجود دارد که به( گور قبرستانی )معروف است و مربوط به انسانهایی است که سالهای دور در آنجا می‌زیسته اند. این منطقه به دلیل قرار گرفتن روی گسل زلزله چندبار ویران شده واز نو آباد شده است.این منطقه به دلیل قدمت طولانی  که دارد پر از جاذبه های زیبا است.در محل گلین قیه تنور واسباب پختن نان  مربوط به گذشته  وجود دارد.  

سد تیل(شور گول)

این سد خاکی در سمت شرق امتداد شاهباز داغی با ارتفاع ۱۸ متر تاج در ضلع شمالی روستا قرار دارد.

دریاچه ی این سد با آبهایی که از کوه میشو سرچشمه میگیرند،پر میشود واز آن برای کشاورزی و پرورش ماهی استفاده میشود.در این منطقه درختان بادام و آلبالو کاشته شده در دره وتپه به وسعت۱۸۰ هکتار با اب این سد به صورت مکانیزه (قطره ای ) آبیاری می‌شوند.الگوی کشت منظم درختان در این منطقه طبیعت فوق‌العاده ای به روستا بخشیده است.

عمارت و باغ اربابی

عمارتی قدیمی که مربوط به اواخر دوره ی قاجار و اوایل دوره ی پهلوی به صورت دو اشکوبه در وسط باغ مصفایی ساخته شده است.معماری آن اقتباس از معماری روسی از جنس باشه سنگ بومی توسط معماران  واستادکاران روسی وتبعیت از الگوی ایرانی به صورت تیر پوش چوبی ساخته شده است ودرب وپنجره های چوبی زیبایی خاصی به این بنا داده است وقنات لووه (لووه کهریزی)از باغ آن میگذرد وباغات زیادی را آبیاری میکند.این بنا در ضلع جنوب شرق روستا ودر وردی آن قرار دارد.

دریاچه ارومیه 

نام دریاچه‌ای در شمال غربی کشور ایران است که طبق تقسیمات کشوری ایران، این دریاچه میان دو استان آذربایجان غربی و استان آذربایجان شرقی قرار گرفته‌است. بررسی نوسانات سطح آب دریاچه‌ها به لحاظ اهمیت، ماهیت و موقعیت این مجموعه‌های آبی در سال‌های اخیر اهمیت ویژه ای پیدا کرده‌است. دریاچه ارومیه بزرگترین دریاچه داخلی ایران می‌باشد. مساحت این دریاچه در سال ۱۳۷۷ در حدود شش هزار کیلومتر مربع بود که در ردیف بیست و پنجمین دریاچه بزرگ دنیا از نظر مساحت قرار می‌گیرد. دریاچه ارومیه، بزرگ‌ترین دریاچه داخلی ایران، بزرگ‌ترین دریاچه آب شور در خاور میانه، و ششمین دریاچه بزرگ آب شور دنیا است  .آب این دریاچه بسیار شور بوده و بیشتر از رودخانه‌های زرینه‌رود، سیمینه‌رود، تلخه رود، گادر، باراندوز، شهرچای، نازلو و زولا تغذیه می‌شده. مهم‌ترین جزایر این دریاچه عبارت اند : از جزیره کبودان (قویون داغی)، اشک داغی، آرزو و اسپیر.

کشتیرانی در دریاچه ارومیه سابقه دیرینه دارد و رونق آن به پیش از حمله مغول بازمی‌گردد. بر اساس لیست تنوع زیستی پارک ملی دریاچه ارومیه که در سال ۲۰۱۴ و ۲۰۱۶ ارائه شده‌است پارک ملی دریاچه ارومیه مسکن ۶۲ گونه باکتری و آرکئوباکتر، ۴۲ گونه قارچ‌های میکروسکوپی، ۲۰ گونه جلبک، ۳۱۱ گونه گیاه، ۵ گونه نرم‌تنان دو کفه‌ای (رودخانه‌های جزایر)، ۲۲۶ گونه از پرندگان، ۲۷ گونه خزنده و دوزیست و ۲۴ گونه از پستانداران می‌باشد. همچنین دست کم فسیل ۴۷ گونه یافته شده‌است این زیست‌بوم به صورت بین‌المللی توسط یونسکو به عنوان منطقه تحت حفاظت به ثبت رسیده‌است و سازمان محیط زیست ایران اکثر نقاط این دریاچه را به عنوان پارک ملی شناسایی نموده‌است.